Cele ogólne:
Kształtowanie postaw odpowiedzialności i umiejętności przywódczych w sytuacjach zagrożenia.
Rozwijanie kompetencji zespołowych: współpracy, komunikacji i organizacji działań.
Uczenie szybkiego podejmowania decyzji i delegowania zadań w sytuacji stresowej.
Kształtowanie odporności psychicznej i zdolności adaptacji do zmiennych warunków.
Uświadamianie uczniom znaczenia lidera w działaniach ratunkowych i kryzysowych.
Cele operacyjne (szczegółowe) powiązane z podstawą programową:
Uczeń:
Potrafi wskazać cechy dobrego lidera i rozumie rolę dowódcy w sytuacjach kryzysowych.
Dokonuje oceny sytuacji zagrożenia i potrafi działać zgodnie z planem ratunkowym.
Współpracuje w grupie, organizuje działania i pełni określoną rolę w zespole.
Skutecznie komunikuje się z innymi i potrafi delegować zadania.
Zna i stosuje podstawowe procedury ewakuacji, pierwszej pomocy oraz analizuje działania zespołu (AAR).
Potrafi przeprowadzić refleksję na temat działań własnych i zespołu.
Metody pracy:
Symulacja sytuacyjna (szkolenie taktyczne / role-playing) , metoda zadaniowa, praca z rozkazem operacyjnym, praca metodą outdoor learning, refleksja metodą AAR (After Action Review), dyskusja kierowana, praca z materiałem wideo (analiza przykładów przywództwa wojskowego).
Formy pracy:
Praca zespołowa (plutony), praca z liderem grupy (komunikacja pionowa), praca indywidualna (autorefleksja, analiza AAR).
Materiały:
Karty z rozkazami operacyjnymi (KOD-BETA, ZASÓB-GAMMA, POMOC-ECHO, DEL-TRANSPORT), karta pracy AAR (dla każdego zespołu), opaski / chusty / identyfikatory dla liderów, puzzle lub pocięte kartki z kodami (do misji KOD-BETA), karty zasobów (papierowe etykiety: woda, jedzenie, apteczka, latarka itd.), apteczka (symulacyjna lub szkolna) i materiały do pozoracji ran, jajko, piłeczka pingpongowa lub inny “delikatny ładunek”, sznurki, opaski, taśmy malarskie do wyznaczenia stref.
Nauczyciel wyjaśnia uczniom, że odbędą dziś szkolenie dowódcze w warunkach symulowanego kryzysu i ogłasza:
„Dziś przeprowadzicie operację ratunkową jako oddziały reagowania kryzysowego. Zostaniecie podzieleni na plutony. Każdy pluton potrzebuje lidera. Waszym zadaniem będzie dowodzenie, organizacja, szybka reakcja i przetrwanie”.
Następnie prezentuje najważniejsze informacje związane z tematem lekcji i podkreśla, że użycie ich będzie kluczowe do wykonania kolejnych zadań.
1. Rola lidera
W sytuacjach kryzysowych, takich jak wojna, katastrofa naturalna, ewakuacja czy brak dostępu do podstawowych zasobów, lider pełni kluczową rolę. To osoba, która:
Organizuje działania grupy,
Utrzymuje porządek i morale,
Podejmuje szybkie decyzje,
Dba o bezpieczeństwo wszystkich członków zespołu,
Często też odpowiada za kontakt z otoczeniem zewnętrznym (np. służbami ratunkowymi, innymi grupami ocalałych).
Dobry lider musi być odporny psychicznie, umieć zachować zimną krew, być empatyczny, ale też stanowczy. Lider nie zawsze musi być „szefem” – to często osoba, którą inni naturalnie zaczynają słuchać ze względu na jej postawę, kompetencje i spokój w obliczu zagrożenia.
2. Wybór lidera.
W idealnych warunkach lider jest wyznaczany z góry – np. w wojsku, służbach ratunkowych czy grupach ewakuacyjnych. Ma wtedy formalną władzę i przeszkolenie. Jednak w rzeczywistych sytuacjach kryzysowych często:
lider “wychodzi w praniu”, czyli naturalnie wyłania się z grupy.
pojawia się osoba, która przejmuje inicjatywę, zaczyna działać i inni za nią podążają.
Czasem wybór jest demokratyczny (grupa wybiera lidera), ale w sytuacjach nagłych i dynamicznych naturalne przywództwo często działa lepiej niż formalne procedury.
3. Zadania lidera w sytuacji kryzysowej.
Ocena sytuacji – co się dzieje, jakie są zagrożenia, co jest priorytetem.
Organizacja – ustalenie zadań i zasad działania (np. podział zasobów, ochrona słabszych).
Decyzyjność – podejmowanie trudnych decyzji w imieniu grupy, często w warunkach niepewności.
Utrzymywanie spokoju – zapobieganie panice, wzmacnianie morale, komunikowanie się jasno.
Odpowiedzialność – lider bierze odpowiedzialność za konsekwencje swoich decyzji.
Kontakt z innymi grupami lub służbami – np. wezwanie pomocy, negocjacje, organizacja ewakuacji.
4. Delegowanie zadań w sytuacji zagrożenia.
W kryzysie lider nie może wszystkiego robić sam. Musi umieć szybko i efektywnie delegować zadania, np.:
Ktoś szuka bezpiecznego schronienia,
Inny członek grupy pilnuje dzieci lub osób starszych,
Ktoś inny odpowiada za zapasy wody i jedzenia,
Jeszcze ktoś inny patroluje teren.
Dobrze dobrane zadania odpowiadają umiejętnościom i predyspozycjom członków zespołu. Delegowanie nie tylko usprawnia działanie, ale też wzmacnia poczucie wspólnoty i sensu – każdy wie, że jego rola ma znaczenie.
Jako dodatkową inspirację, nauczyciel włącza dwa krótkie filmiki, których autorem jest Jocko Willink, a po ich obejrzeniu prosi uczniów o refleksje.
John Gretton „Jocko” Willink Jr. to amerykański autor, podcaster i emerytowany oficer Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, który służył w Navy SEALs i jest byłym członkiem SEAL Team 3.
Leadership Lessons from the Military | Jocko Willink
https://www.youtube.com/shorts/W3_NQqsDgFE
How Great Military Leader Makes a Plan | Jocko Willink
https://youtube.com/shorts/UuWjSSP5JeU?si=b8__2LeNcstRd_FU
Miejsce: teren szkolny, sala gimnastyczna lub boisko – podzielone na 4 strefy operacyjne
Nauczyciel dzieli uczniów na 4 zespoły, może je nazwać plutonami i wyjaśnia, że terenem ich działania jest jedna z części sali/boiska.
Następnie każdy zespół otrzymuje rozkaz operacyjny (patrz karta pracy), który nauczyciel wybiera losowo spośród następujących:
Misja ratunkowa: puzzle ROZKAZ OPERACYJNY 01 – „KOD-BETA”
Zasoby na wagę złota ROZKAZ OPERACYJNY 02 – „ZASÓB-GAMMA”
Symulacja pierwszej pomocy ROZKAZ OPERACYJNY 03 – „POMOC-ECHO”
Transport ładunku ROZKAZ OPERACYJNY 04 – „DEL-TRANSPORT”
Nauczyciel wyjaśnia, że mają określony czas na realizację operacji - 10 minut oraz podkreśla, że:
Zespół musi: wybrać lidera (dowódcę plutonu), opracować plan działania – tylko lider może mówić do nauczyciela, dokonać przeglądu zasobów, wyznaczyć funkcje członków zespołu (wszyscy powinni być zaangażowani).
Po kilku minutach nauczyciel wydaje rozkaz zmiany dowódcy w każdym plutonie. Nowy lider musi przejąć dowodzenie natychmiast, na podstawie przekazanych informacji.
Na koniec nauczyciel prosi uczniów o wykonanie After Action Review (AAR).
After Action Review (AAR) to krótka i uporządkowana analiza działań po zakończeniu zadania, ćwiczenia lub symulacji, stosowana m.in. w wojsku, służbach ratowniczych i edukacji. AAR pomaga zespołom uczyć się na błędach i sukcesach, bez oceniania ludzi – tylko działań. Dzięki temu poprawiamy skuteczność i współpracę w kolejnych zadaniach.
Każdy zespół odpowiada:
Co zrobiliśmy dobrze?
Co poszło nie tak?
Co należy poprawić następnym razem?
Czy zmiana lidera wpłynęła na skuteczność?
Które cechy lidera okazały się najważniejsze?
Uczniowie zapisują wnioski na kartach AAR (patrz karta pracy) lub można to przeprowadzić ustnie.
Nauczyciel zachęca uczniów do autorefleksji:
„Czy czujesz się na tyle odpowiedzialny, by w przyszłości zostać liderem w sytuacji zagrożenia?”