Cele ogólne:
Kształtowanie umiejętności pracy zespołowej w warunkach kryzysowych.
Rozwijanie kompetencji społecznych i komunikacyjnych w stresujących sytuacjach.
Uświadomienie znaczenia motywacji (wewnętrznej i zewnętrznej) w działaniach zespołu.
Wzmacnianie postaw odpowiedzialności, zaangażowania i gotowości do działania na rzecz innych.
Budowanie świadomości, jak liderzy i członkowie zespołu mogą wpływać na morale i efektywność grupy.
Cele operacyjne (szczegółowe) powiązane z podstawą programową:
Uczeń:
Rozróżnia i wyjaśnia pojęcie motywacji wewnętrznej i zewnętrznej oraz ich znaczenie w działaniu zespołu.
Analizuje czynniki wpływające na efektywność zespołu w sytuacjach stresowych i kryzysowych.
Potrafi wskazać i zaprojektować strategie podtrzymywania morale i motywacji w różnych warunkach.
Współpracuje w grupie, przedstawia propozycje, argumentuje swoje zdanie i prezentuje rozwiązania.
Odwołuje się do wartości takich jak współpraca, odpowiedzialność, zaufanie i ich znaczenia w działaniu zespołowym.
Metody pracy:
Dyskusja kierowana, metoda projektu, metoda inscenizacji i symulacji, mini wykład interaktywny, burza mózgów, mapowanie wizualne, analiza filmu.
Formy pracy:
Indywidualna refleksja, praca w parach i mini grupach, praca w grupach 3–4 osobowych, praca zbiorowa (wspólne oglądanie filmu, prezentacja grupowa.
Materiały:
4 duże arkusze papieru/kartony z napisami: Silny lider, Jasny cel, Wspólne wartości, Strach przed porażką,karteczki samoprzylepne (post-it) do burzy mózgów, markery, pisaki, komputer/projektor i głośnik, tablica lub flipchart.
Nauczyciel ustawia w czterech rogach sali duże kartki/plakaty/kartony z napisami (można poprosić uczniów o przygotowanie ich przed lekcją):
A – Silny lider
B – Jasny cel
C – Wspólne wartości
D – Strach przed porażką
Nauczyciel mówi:
„Wyobraźcie sobie, że jesteście częścią zespołu w sytuacji kryzysowej – np. ewakuacja, awaria, zagrożenie, chaos. Co według was najbardziej motywuje zespół do działania w takich warunkach?”
Nauczyciel przedstawia instrukcje do zadania:
„Stańcie przy tym rogu sali, który najlepiej odzwierciedla waszą odpowiedź. Wybierzcie intuicyjnie – tu nie ma złych odpowiedzi.”
Każdy uczeń przechodzi do wybranego rogu. WAŻNE: Jeśli ktoś nie potrafi się zdecydować, może stanąć pomiędzy lub z boku – to też może być punktem odniesienia do rozmowy.
Uczniowie w wybranych rogach rozmawiają w mini grupach (2–4 osoby), odpowiadając sobie na pytania:
Dlaczego wybraliśmy tę odpowiedź? / W jakiej sytuacji to działa najlepiej?
Po 2 minutach nauczyciel pyta po jednym uczniu z każdego rogu o krótkie uzasadnienie wyboru. Następnie nauczyciel podsumowuje:
„Widzimy, że zespoły mogą być motywowane na różne sposoby – i to się zmienia w zależności od kontekstu. Czasem potrzebujemy silnego lidera, czasem wspólnych wartości. Dziś porozmawiamy o tym, jak budować motywację zespołową w różnych warunkach – także ekstremalnych.”
Nauczyciel krótko wyjaśnia najważniejsze zagadnienia lekcji i je prezentuje.
Motywacja to wewnętrzny proces, który pobudza człowieka do działania, nadaje mu kierunek i utrzymuje jego wysiłek w czasie. To „siła napędowa” do podejmowania decyzji, działania i wytrwałości – nawet mimo trudności.
W sytuacji kryzysowej:
Motywacja staje się kluczowa. Osoby zmobilizowane są w stanie podejmować szybkie, skuteczne działania: pomagają innym, zachowują zimną krew, podejmują inicjatywę. Brak motywacji może prowadzić do bezczynności, paniki lub ucieczki od odpowiedzialności.
Rodzaje motywacji
1. Motywacja zewnętrzna:
Wynika z zewnętrznych nagród lub nacisków – np. pochwała, uznanie, nagroda, a w kryzysie: presja grupy, strach przed konsekwencjami, oczekiwania dowódcy.
2. Motywacja wewnętrzna:
Pochodzi z wnętrza – z poczucia obowiązku, wartości, chęci działania „dla dobra innych” lub przekonania, że „to właściwe”.
W sytuacji kryzysowej:
Zewnętrzna motywacja może pomóc przy zadaniach wymagających natychmiastowego wykonania (“muszę działać, bo inni na mnie liczą”). Wewnętrzna motywacja ma większe znaczenie w utrzymaniu morale i odpowiedzialności – np. uczniowie pomagający kolegom w panice, bo chcą czuć się potrzebni i przydatni.
Motywacja w trudnych warunkach
Kryzys to stres, presja czasu, emocje. W takich warunkach motywacja może spadać (strach, rezygnacja), ale też rosnąć (adrenalina, chęć niesienia pomocy, jedność zespołu).
Nauczyciel przedstawia krótki autentyczny lub stylizowany opis sytuacji:
„Grupa operatorów jednostki specjalnej działa w ekstremalnych warunkach: noc, deszcz, brak kontaktu radiowego, 48h bez snu. Misja: odzyskanie zakładników. Jeden z członków zespołu zaczyna tracić motywację. Lider musi szybko przywrócić morale całej drużyny.”
Zadaniem uczniów jest zastanowić się:
Jakie wyzwania motywacyjne występują w takiej sytuacji?
Co może zrobić lider, by podnieść morale zespołu?
Nauczyciel zapisuje na środku tablicy wielkimi literami „MOTYWACJA”, a zadaniem uczniów jest zapisać swoje pomysły na kartce (kolorowe karteczki post it) i przykleić je wokół napisu.
Nauczyciel prezentuje metody utrzymywania motywacji stosowane w jednostkach specjalnych i porównuje je z pomysłami uczniów.
Utrzymywanie pozytywnego nastawienia – mimo warunków, liderzy przekierowują myśli na cel i możliwości, nie na przeszkody.
Podkreślanie wartości misji – przypomnienie „dlaczego to robimy”.
Wspólny cel – każdy czuje, że jego rola ma znaczenie.
Rotacja ról – aby podtrzymać koncentrację i motywację.
Rytuały motywacyjne – słowa, gesty, rytuały (np. „braterstwo”).
Jako podsumowanie tego wątku lekcji nauczyciel wyświetla krótki filmik What Makes the Highest Performing Teams in the World - Simon Sinek
https://youtu.be/zP9jpxitfb4?si=zYf4xsQ3OXAzHd_y
Nauczyciel wyjaśnia, że uczniowie wcielą się w rolę ekspertów od zarządzania zespołami w kryzysie, których zadaniem jest stworzenie planu motywacyjnego dla zespołu cywilnego (np. klasa, drużyna ratunkowa, zespół projektowy, wolontariusze), inspirowanego strategiami stosowanymi w jednostkach specjalnych. Zadanie polega na przetłumaczeniu wojskowych i ekstremalnych metod na język codziennego życia zespołów, które muszą działać w trudnych warunkach – stres, ograniczony czas, niepewność, presja.
Nauczyciel dzieli klasę na 3 grupy i rozdaje im karty pracy lub prezentuje zadanie na tablicy.
Stwórzcie plan motywacyjny dla cywilnego zespołu działającego w sytuacji kryzysowej (np. podczas powodzi, ewakuacji ze szkoły, akcji pomocowej).
Plan powinien zawierać co najmniej 5 elementów motywacyjnych, wzorowanych na jednostkach specjalnych. Uwzględnijcie:
Cele i oczekiwania: Jakie cele postawicie zespołowi?
Feedback i komunikacja: Jak będziecie przekazywać informacje zwrotne? Jak zadbacie o morale?
Nagrody i uznanie: Jakie formy nagród poza pieniędzmi możecie zaproponować?
Zdrowa rywalizacja: Jak ją wprowadzić aby motywować bez konfliktu?
Rozwój umiejętności (interdyscyplinarność): Jak będziecie zachęcać członków do rozwijania różnych kompetencji?
Opcjonalnie (dla zaawansowanych): “Co zrobić, gdy motywacja spada? Jak przeciwdziałać wypaleniu lub panice?”
Następnie każda grupa prezentuje swój plan w formie krótkiego raportu/mini plakatu/diagramu (technika dowolna). Wystąpienie każdej grupy może trwać max 2 minuty.
Nauczyciel wyświetla lub mówi cytat generała Stanleya McChrystala (były dowódca sił specjalnych USA):
„People are motivated when they feel trusted, informed and united in mission.”
(„Ludzie są zmotywowani, gdy czują, że im się ufa, że są dobrze poinformowani i że mają wspólną misję.”)
Nauczyciel podsumowuje (jest to propozycja, opcjonalnie można samodzielnie zinterpretować podany cytat):
„Pamiętajcie – nie trzeba być żołnierzem, by działać jak jednostka specjalna. Wystarczy mieć cel, zaufanie i zespół, który wie, po co działa.”